İSTANBUL'DA CRYPTOCOCCUS NEOFORMANS'IN DOĞAL KAYNAKLARDA VARLIĞININ ARAŞTIRILMASI*


Gökhan AYGÜN


Background and Design.- The presence of Cryptococcus neoformans in its natural habitats in Istanbul was studied in modified Staib-Seeliger medium (Guizotia abyssinica-diphenyl-creatinin-antibiotic-dextrose-agar). A total of 100 samples (49 from open area, 42 from coops, 2 from nests and 7 from soil) were cultured and C. neoformans was isolated.

Results.- Cryptococcus neoformans was isolated only in a single sample obtained from coop (1 %). The frequency of this fungus in coops was determined as 2.3% (1/42).

Aygün G. Investigation on the occurrence of Cryptococcus neoformans in natural habitats in İstanbul. Cerrahpaşa J Med 1998; 29 (1): 18-22.

GİRİŞ Başa dön

Günümüzde fırsatçı mantarların sebep olduğu infeksiyonlar giderek artmaktadır. Bunun en önemli sebepleri; transplantasyon uygulamalarındaki gelişmeler, daha sık ve yoğun uygulanan kemoterapiler, yoğun bakım birimlerindeki gelişmeler, antibiyotik kullanımındaki artış ve edinilmiş bağışıklık yetmezliği sendromu (AIDS) dolayısıyla bu infeksiyona yatkın kişilerin sayısındaki belirgin artıştır.1 Bunun sonucunda pek çok saprofit mantarın da hastalıklara sebep olabileceği görülmektedir.2

Cryptococcus neoformans; AIDS epidemisi ile sıklığı giderek artan, ciddi hastalıklara yol açan fırsatçı bir mantardır ve "AIDS ile ilgili kompleks" içinde gösterilmektedir.3,4 Dünyanın her tarafında rastlanılmakta olan kriptokokkozun epidemiyoloji özellikleri tam olarak bilinmemektedir.4,5

Emmons yaptığı çalışmalarda mantarın güvercin (Columbia livia) dışkılarında ve bu dışkı ile kirlenmiş topraklarda yoğun olarak bulunduğunu göstermiştir.6,7 Bu konuda dünyanın pek çok bölgesinde farklı sonuçlar bildirilmiştir.8-11

Bu çalışmamızda İstanbul ilinin bazı bölümlerinde doğada C. neoformans varlığının belirlenmesi amaçlanmıştır.

YÖNTEM VE GEREÇLER Başa dön

Çalışmamızda Nisan 1993 - Aralık 1995 tarihleri arasında İstanbul'un değişik semtlerindeki açık alanlardan (cami avlusu, saçak, kaldırım...) güvercin kümeslerinden, yuvalardan güvercin dışkısı ve güvercin dışkısı ile kirlenmiş toprak örnekleri toplanarak incelenmiştir.

49 tanesi açık alanlardan, 42 tanesi kümeslerden, 2 tanesi yuvalardan alınan güvercin dışkısı ile kirlenmiş toprak olarak toplam 100 örnek çalışılmıştır. Örneklerin semtlere ve alındıkları yerlere göre dağılımı Tablo I'de gösterilmiştir.

Örnekler temiz dil basacakları ile toplanarak laboratuara ulaştırılmış ve en geç 48 saat içinde işleme alınmıştır. Önce her örnekten steril antibiyotikli (streptomisin + penisilin) su ile karışım hazırlanmış, bir süre beklenmiş kaba partiküller dibe çöktükten sonra üstteki sıvıdan 0.2 ml alınıp Petri kutularındaki besiyerlerine yayılarak ekilmiştir. Her örnekten üç ayrı Petri kutusundaki besiyerlerine ekimler yapılmıştır.


Besiyeri olarak Tümbay'ın degiştirdiği12 Staib-Seeliger besiyeri (Guizotia abyssinica - difenil - kreatinin - antibiyotik - dekstroz - agar) ön çalışmalardaki gözlemler ve literatür bilgilerine dayanarak bazı değişikliklere uğratılarak kullanılmıştır.13

Özüt 100 g G.abyssinica tohumundan hazırlanmış ve ayrıca besiyerine tiamin eklenmiştir. Kullandığımız besiyeri içeriği Tablo II'de gösterilmiştir.

Ekim yapılan besiyerleri 26oC'da 4 hafta süreyle bekletilmiş ve bu süre içerisinde oluşan kahverengi maya kolonilerinden saf kültür elde edilmiştir.

Staib-Seeliger besiyerinde oluşan koloni yapısı, kapsül oluşumları, 37oC'de üreme, üreaz aktivitesi, hif oluşumu belirlenmiş, daha sonra assimilasyon deneyleri (nitrat, kreatinin, glikoz, laktoz, maltoz, sukroz, galaktoz) uygulanarak elde edilen bulgularla tanıma gidilmiştir. Şüpheli kökenlerde farede hastalandırıcılık özelliği araştırılmıştır.

Yaptığımız ön çalışmalarda, besiyerlerinin işlerliğinin kontrolünde, tanım deneylerinde kontrol kökeni olarak hastanemizde AIDS ve kriptokok menenjiti sebebi ile ölen bir hastanın beyin omurilik sıvısından ürettiğimiz C. neoformans kökeni kullanılmıştır.

BULGULAR Başa dön

Açık alanlardan, topraktan ve yuvalardan alınan güvercin dışkısı örneklerinden C. neoformans elde edilmiştir. Toplam 42 kümesten alınan örneklerden Esenler semtindeki bir kümesten alınan örnekte C. neoformans üretilmiştir (%2.3). Tüm örnekler göz önüne alındığında İstanbul'da güvercin dışkılarında ve bu dışkılarla kirlenmiş topraklarda % 1 oranında C. neoformans varlığı saptanmıştır.

Saptanan C. neoformans kökeninin belirlenen özellikleri Tablo III'de gösterilmiştir.

TARTIŞMA Başa dön

Cryptococcus neoformans dünyada yaygın olarak bulunan, sıklığı giderek artan fırsatçı bir infeksiyon hastalığı etkenidir. Ülkemizde de bu hastalığa rastlanılmaktadır.14-17 Yurdumuzda ilk olgu Unat ve arkadaşlarınca bildirildiği gibi dünyada ilk kolon kriptokokkozu olgusu da Unat ve arkadaşları tarafından yayımlanmıştır.14,18

C. neoformans'ın toprakta, özellikle kanatlı dışkıları ile kirlenmiş toprakta yoğun olarak bulunabileceği gösterildikten sonra pek çok yerde bu mantar farklı oranlarda saptanmıştır. Örneğin İsveç'te %0.7 (3/450) oranında bulunurken, Japonya'da bu oranın %50 (4/8) olduğu belirlenmiştir.10,11 Bu farklı dağılımın, iklim özellikleri, topraklarda bulunan mikroorganizmalarla (özellikle Pseudomonas, Bacillus, Acanthomoeba ile) etkileşim ve toprak yapısı ile ilgili olabileceği belirtilmiştir.4,6,8,19 C. neoformans var. gattii ise sadece Avustralya ve Kuzey Amerika'nın bazı bölümlerinde Eucalyptus ağaçlarında bulunmuştur.20

Ülkemizde bu konuda ilk çalışma 1965 yılında Unat ve Yücel tarafından yapılmıştır ve araştırmacılar İstanbul'da kanatlı dışkısı ile kirlenmiş toprak örneklerinde fareye şırıngalama yöntemi ile C. neoformans ve Histoplasma capsulatum aramışlar fakat her iki mantarı da saptayamamışlardır.21

Daha sonra Tümbay,12 İzmir'de Staib-Seeliger besiyerine ekim yaparak güvercin dışkılarında % 10.2, diğer kanatlı dışkılarında %3.8 oranında mantarı saptamıştır. Karaman ve arkadaşları,22 Bursa'da %3.2, Yılmaz ve arkadaşları,23 yine Bursa'da % 13.9 oranında C. neoformans saptamışlardır. Daha sonra Sivrel ve Tümbay,24 İzmir'de güvercin kümeslerinden % 14 oranında mantarı saptamışlar ve tüm kökenlerin amfoteresin-B'ye duyarlı olduğunu belirlemişlerdir. Bu çalışmalarda toprak örneklerinden C. neoformans elde edilememiştir. Araştırmalar toplu olarak Tablo IV'de gösterilmiştir.

Doğada C. neoformans dağılımının epidemiyoloji yönünden önemi belli değildir.4,5,9,25 Güvercin dışkısı ile temasın kuş besleyicilerinde antikor yanıtı oluşturduğu saptanmıştır.26 Fakat kriptokokkoz olgularının güvercin dışkıları ile temasını belirleyen ancak birkaç kısıtlı bulgu vardır ve bu konuda yeni çalışmaların yapılması gereklidir.27,28

Güvercinler şehirli kuşlardır ve insanlarla yoğun temas halindedirler. Bu çalışmamız süresince çevremizdeki hastanelerde yoğun bir güvercin topluluğu olduğunu gözlemledik. Bunun sebebi bu binaların güvercinlerin yaşaması için uygun bir yapı özelliği göstermeleri, hastaların ve personelin bu kuşları beslemeleri olabilir. Buna bağlı olarak servislerde yatan hastaların güvercin dışkısıyla temas edebileceğini de saptadık. Bu alanlardan alınan örneklerde C. neoformans saptamamış olmamız bu tehlikenin önemini azaltmaz diye düşünmekteyiz.

Sonuç olarak İstanbul'da güvercin kümeslerinde %2.3, genelde güvercin dışkılarında % 1 oranında C. neoformans varlığı gösterilmiştir. Epidemiyolojisinde yeni bilgi ve bulgulara ihtiyaç olduğundan üzerinde çalışılması gereken bir konu olarak yorumlanmıştır.

ÖZET Başa dön

İstanbul'da doğal kaynaklarında C. neoformans varlığı değiştirilmiş Staib-Seeliger besiyerine ekim yöntemi ile araştırılmıştır. Toplam 100 örnek (49 açık alan, 42 kümes, 2 yuva, 7 toprak) incelenmiş ve 1 kümes örneğinden C. neoformans elde edilmiştir (%1). Kümeslerdeki oranı %2.3 (1/42) olarak saptanmıştır. Sonuçlar diğer çalışmalar ile karşılaştırılmış ve bu konuda yeni ve kapsamlı çalışmalar gerektiği kanısına varılmıştır.

TEŞEKKÜR

Bu çalışmanın her aşamasında değerli yardımlarını gördüğüm ve Guizotia abyssinica tohumlarının Almanya'dan getirtilmesini sağlayan hocam Prof. Dr. Ayhan Yücel'e çok teşekkür ederim.

KAYNAKLAR Başa dön

  1. Denning DW. Epidemiology and pathogenesis of systemic fungal infection in the immunocompromised host. J Antimic Chemother 1991; 28 (Suppl B): 1-16.
  2. Bodey GP. What's new in fungal infection in leukemic patients. Leukemia and Lymphoma 1993; 11: 127-135.
  3. Chuck SL, Sande MA. Infection with cryptococcus neoformans in AIDS. NEJM 1989: 321: 794-799.
  4. Kwon-Chung KJ, Bennett JE. Cryptococcosis. In Medical Mycology. Philadelphia Lea and Feebiger 1992: 397-446.
  5. Levitz SM. The ecology of cryptococcus neoformans and the epidemiology of cryptococcus. Rev Infect Dis 1991; 13: 1163-1169.
  6. Emmons CW. Isolation of cryptococcus neoformans from soil. J Bacteriol 1951; 62: 685-690.
  7. Emmons CW. Isolation of cryptococcus neoformans in pigeon habitats. Public Health Reports 1960; 75: 362-365.
  8. Ajello L. Occurrence of cryptococcus neoformans in soil. Am J Hygiene 1958; 67: 72-77.
  9. Ajello L. Comperative ecology of respiratory mycotic disease agents. Bact Rev 1967; 31: 6-24.
  10. Bergman F. Occurrence of cryptococcus neoformans in Sweden. Acta Med Scan 1963; 174: 651-665.
  11. Yamamoto Y, Kohno S, Nodo T, et al (Abstract). Isolation of cryptococcus neoformans from environments pigeon excreta in Nagazaki. Konsenshogaku-Zasshi 1995; 69: 642-645.
  12. Tümbay E. İzmir yöresinde cryptococcus neoformans ve kriptokokkoz. Birinci kısım: Cryptococcus neoformans'ın doğal kaynaklarından izolasyonu. TÜBİTAK 6'ncı Bilim Kongresi, Tıp Araştırma Grubu Tebliğlerı Tutanağı (17-21 Ekim 1977- Ankara) 1977; 839-863.
  13. Reid JD. The influence of the vitamin B complex on the growth of Torulopsis (cryptococcus) neoformans on a syntetic medium. J Bacteriol 1949; 58: 777-782.
  14. Soysal ŞS, Unat EK, Tahsinoğlu M. Bir cryptococcus vakası. Türk Tıp Encümeni Arşivi 1953; 4: 115-119.
  15. Koçak N, Yenerman M, Ergün Y. Özdoğan E. Karaciğer sirozu vakası üzerine eklenmiş bir cryptococcus infeksiyonu. Türk Tıp Cem Mecm 1967: 33: 651-654.
  16. Baykal M, Zileli T, Akalın E. Bir cryptocoecus neoformans menenjit vakası. Mik Bülteni 1985; 19: 158-160.
  17. Leblebicioğlu H, Saniç A, Günaydın M, Emirler N, Özdemir Ş. Bir cryptococcus neoformans menenjiti olgusu. Mik Bülteni 1995; 29: 203-207.
  18. Unat EK, Pars B, Kosyak J. Bir kolon cryptococcosisi vakası. İÜ Tıp Fak Mecm 1965; 28: 247-253.
  19. Teoh-Chan CH, Cho PY, Ng MH, Wang PC. Inhibition of cryptococcus by pseudomonas aeruginosa. J Med Microbiol 1974; 8: 77-81.
  20. Ellis DH, Pfeiffer TJ. Natural habitat cryptococcus neoformans var gattii. J Clin Microbiol 1990; 28: 1624-1644.
  21. Unat EK, Yücel A. Konak dışında cryptococcus neoformans ve histoplasma araştırmaları. İÜ Tıp Fak Mecm 1965; 28: 47-52.
  22. Karaman A, Tümbay E, Demir O. Bursa'da güvercin ve çeşitli kuş dışkısı örneklerinde cryptococcus neoformans aranması. Türk Mik Cem Derg 1980; 10: 31-37.
  23. Yılmaz A, Göral G, Helvacı S, Kılıçturgay K. Gökırmak F, Töre O, Gedikoğlu S. Cryptococcus neoformans'ın güvercin dışkılarındaki dağılımı. Mik Bülteni 1989; 23: 121-126.
  24. Sivrel A, Tümbay E. İzmir'de güvercin dışkısından izole edilen cryptococcus neoformans suşları ve bunların amfoterisin-B'ye in-vitro duyarlıkları. İnfeksiyon Derg 1993; 7: 107-113.
  25. Emmons CW. Environmental sources of infection in the mycoses. Proc 6. Int Cong Trop Med & Malaria 1959; 4: 582-591.
  26. Tümbay E. İzmir yöresinde cryptococcus neoformans ve kriptokokkoz. İkinci kısım: Hasta materyalinde ve normal görünüşlü kişilerin serumlarında indirekt floresan antikor (IFA) yöntemi ile cryptococcus neoformans'a karşı antikor araştırılması. TÜBİTAK 6'ncı Bilim Kongresi. Tıp Araştırma Grubu Tebliğleri Tutanağı (17-21 Ekim 1977-Ankara) 1977; 785-797.
  27. Muchmore HG, Rhoades ER, Nix GE, Felton FG, Carpenter RE. Occurrence of cryptococcus neoformans in the environment of three geographically associated cases of cryptococcal meningitis. NEJM 1963; 268: 112-114.
  28. Unat EK, Yücel A. Tıp Mikolojisi. Unat'ın Tıp Parazitolojisi. Ed. Unat EK, Yücel A, Altaş K, Samastı M. 4. Baskı. İstanbul. İÜ Cerrahpaşa Tıp Fak. Yayınları. Ün. Yayın No: 3641, Fakülte yayın No: 162. 1991; 681-860.
  • Anahtar Kelimeler: Cryptococcus neoformans, Doğal kaynaklar; Key Words: Cryptococcus neoformas, Natural habitats; Alındığı Tarih: 06 Kasım 1997; Uzm. Dr. Gökhan Aygün: İÜ Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Mikrobiyoloji ve Klinik Mikrobiyoloji Anabilim Dalı. Yazışma Adresi (Address): Dr. G. Aygün, İÜ Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Mikrobiyoloji ve Klinik Mikrobiyoloji Anabilim Dalı 34303, Cerrahpaşa, İstanbul.